“แม่แฮ” จากพื้นที่ฝิ่นสู่ชุมชนเกษตรยั่งยืน

“แม่แฮ” จากพื้นที่ฝิ่นสู่ชุมชนเกษตรยั่งยืน

.
ครั้งหนึ่ง “แม่แฮ” เคยเป็นพื้นที่ปลูกฝิ่นและภูเขาหัวโล้น ภาพดอกฝิ่นที่บานสะพรั่งไม่เพียงสะท้อนวิถีชีวิตของชุมชนในอดีต หากยังเป็นร่องรอยของปัญหาความยากจน การทำลายป่า ทำไร่เลื่อนลอย และความไม่มั่นคงที่ฝังรากลึกในพื้นที่แห่งนี้
.
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2522 เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินตรวจเยี่ยมพื้นที่บ้านแม่แฮ และเสด็จอีกครั้งในปี 2523 ทรงมีพระราชดำริส่งเสริมการปลูกพืชเมืองหนาวอย่างท้อ สาลี่ และพลับ เพื่อสร้างทางเลือกใหม่ให้ชาวเขาเลิกปลูกฝิ่น เลิกทำลายป่าไม้ จากวันนั้น พื้นที่ฝิ่นในอดีตถูกแทนที่ด้วยแปลงผัก ผลไม้ และไม้ผลหลากหลายชนิด ทั้งสตรอว์เบอร์รี เคปกูสเบอร์รี มะเดื่อฝรั่ง ภูเขาที่เคยหัวโล้นค่อย ๆ ถูกเติมเต็มด้วยต้นพลับ กลายเป็นผืนป่าที่ไม่เพียงฟื้นคืนความอุดมสมบูรณ์ แต่ยังสร้างรายได้และความมั่นคงให้กับชุมชนอย่างยั่งยืน
.
ด้วยแนวทางพระราชทาน “เมื่อไม่รู้ต้องวิจัย” ได้กลายเป็นหัวใจของการพัฒนาพื้นที่แม่แฮ การแสวงหาคำตอบว่า “พืชชนิดใดเหมาะสมกับภูมิประเทศ ภูมิอากาศ และวิถีชีวิตของชุมชนบนพื้นที่สูง” นำไปสู่งานวิจัยและพัฒนาพันธุ์พืชอย่างต่อเนื่อง หนึ่งในตัวอย่างสำคัญคือการพัฒนาสตรอว์เบอร์รีจากพันธุ์พระราชทาน 13 สู่พันธุ์พระราชทาน 80 และ 89 ที่ได้รับการยอมรับด้านคุณภาพและรสชาติ ควบคู่กับการพัฒนานวัตกรรมและการแปรรูปผลผลิตเพื่อลดต้นทุน เพิ่มมูลค่า เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนบนพื้นที่สูงจนสามารถสร้างรายได้จากภาคการเกษตรคืนสู่เกษตรกรกว่า 35 ล้านบาทต่อปี
.
วันนี้ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่แฮ ต.แม่นาจร อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ ก้าวสู่บทบาทศูนย์การเรียนรู้ด้านการเกษตรพื้นที่สูงอย่างยั่งยืนและครบวงจร ทำหน้าที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ ตั้งแต่การวางแผนการผลิต การจัดการแปลง การสาธิตการปลูกพืชพันธุ์ใหม่ ตลอดจนการพัฒนาโรงแปรรูปผลผลิตควบคู่งานวิจัยและนวัตกรรม เพื่อขยายองค์ความรู้สู่การปฏิบัติจริง ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่แฮจึงได้จัดงาน ถ่ายทอดเทคโนโลยีและนวัตกรรมการผลิตและการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร ระหว่างวันที่ 12–13 กุมภาพันธ์ 2569 ผ่านการจัดแสดงแปลงสาธิตต้นแบบด้านการผลิตพืชผัก ผลไม้ และการผลิตเมล็ดพันธุ์ ตลอดจนการใช้ชีวภัณฑ์ในการดูแลแปลงผลิตและการจัดการด้านอารักขาพืชอย่างถูกวิธี ให้แก่เจ้าหน้าที่ เกษตรกร เยาวชน และผู้ที่สนใจที่เข้าร่วมกิจกรรมกว่า 500 คน
.
ภายในงานยังเปิดพื้นที่การเรียนรู้ด้านกระบวนการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร เพื่อเพิ่มมูลค่า ลดการสูญเสีย และสร้างโอกาสให้เกิดการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างเจ้าหน้าที่และเกษตรกรจากพื้นที่ผลิตพืชผักและไม้ผล โดยจัดฐานการเรียนรู้จำนวน 15 ฐาน อาทิ การปลูกสตรอว์เบอร์รีครบวงจร นวัตกรรมด้านอารักขาพืชเพื่อความยั่งยืนบนพื้นที่สูง มาตรฐานอาหารปลอดภัยทั้ง GAP อินทรีย์ และ GLOBAL G.A.P การเปลี่ยนยอดพันธุ์สาลี่ในแปลงปลูก การรวบรวมพันธุ์สตรอว์เบอร์รี การปลูกมะเดื่อฝรั่งภายใต้โรงเรือนระบบกำจัดรา ตลอดจนการแปรรูปผลผลิตด้วยเครื่องอบแห้งระบบถาดหมุน หนึ่งในฐานการเรียนรู้ที่สะท้อนการพัฒนาอย่างทั่วถึง คือแปลงสาธิตการปลูกพืชชนิดใหม่โดยกลุ่มผู้พิการ ซึ่งศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่แฮให้การสนับสนุนด้านองค์ความรู้ ปัจจัยการผลิต และการจัดการแปลง เพื่อเสริมสร้างศักยภาพให้ผู้พิการสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน สะท้อนแนวคิดการพัฒนาพื้นที่สูงที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
.
จากพื้นที่ฝิ่นในอดีต สู่ศูนย์การเรียนรู้ด้านการเกษตรพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่แฮ คือภาพสะท้อนของการพัฒนาที่ใช้หลักการทรงงานเป็นเข็มทิศ ใช้องค์ความรู้เป็นเครื่องมือ และใช้ผู้คนเป็นศูนย์กลาง การก้าวไปข้างหน้าไม่ใช่เพียงการสร้างความเจริญ หากคือการเติบโตไปพร้อมกันโดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
บนเส้นทางเดียวกับพระราชปณิธาน “ช่วยชาวเขา ช่วยชาวเรา ช่วยชาวโลก” และยังคงสืบสาน รักษา และต่อยอด ผ่านงานโครงการหลวงให้ผลงานเป็นที่ประจักษ์ เป็นคำตอบของการพัฒนาทางเลือกอย่างยั่งยืนสืบไป