เจาะนโยบายคุม “สตาร์ลิงค์” สกัดแก๊งสแกมเมอร์ข้ามแดน กสทช.เร่งอุด ช่องโหว่กฎหมาย ตำรวจภาค 5 แฉกลโกงคนร้าย ผู้ว่าฯ ชม.กำชับทุกพื้นที่เฝ้าระวัง

ท่ามกลางปัญหาอาชญากรรมทางเทคโนโลยีและเครือข่ายแก๊งคอลเซ็นเตอร์ที่สร้างความเสียหายให้ประชาชนอย่างต่อเนื่อง การใช้เทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตดาวเทียมอย่าง Starlink กลายเป็นอีกหนึ่งประเด็นที่หน่วยงานภาครัฐให้ความสำคัญ โดยเฉพาะการนำอุปกรณ์ไปใช้ในพื้นที่ชายแดนเพื่อสนับสนุนการก่ออาชญากรรมข้ามชาติ ขณะที่ประเทศไทยยังไม่ได้อนุญาตให้ Starlink ประกอบกิจการโทรคมนาคมอย่างเป็นทางการ

ประเด็นสำคัญจึงไม่ได้อยู่เพียงการควบคุมอุปกรณ์หรือสัญญาณอินเทอร์เน็ตเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงข้อจำกัดของกฎหมาย การตรวจจับเทคโนโลยีดาวเทียม การประสานความร่วมมือระหว่างประเทศ การติดตามเส้นทางการเงิน ตลอดจนการป้องกันประชาชนไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของขบวนการหลอกลวง โดยมีมุมมองจาก 3 ฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ นายวุฒิเลิศ ชนะหาญ ผู้อำนวยการสำนักงาน กสทช. เขต 32 รักษาการแทนผู้อำนวยการสำนักงาน กสทช. ภาค 3, พล.ต.ต.ธวัชชัย พงษ์วิวัฒนชัย รองผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 5 และนายทศพล เผื่อนอุดม ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่

นายวุฒิเลิศ ชนะหาญ เปิดเผยว่า ปัจจุบันสำนักงาน กสทช. ยังไม่ได้ออกใบอนุญาตให้ Starlink ประกอบกิจการโทรคมนาคมในประเทศไทย การนำเข้า มีไว้ ใช้ หรือดำเนินกิจการที่เกี่ยวข้องกับอุปกรณ์และคลื่นความถี่โดยไม่ได้รับอนุญาต อาจเข้าข่ายความผิดตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ พระราชบัญญัติวิทยุคมนาคม พ.ศ. 2498 และพระราชบัญญัติการประกอบกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2544 ซึ่งกำหนดบทลงโทษแตกต่างกันตามลักษณะการกระทำและประเภทของกิจการ

สำหรับแนวทางปิดช่องโหว่ทางกฎหมาย กสทช. ยอมรับว่ากฎหมายที่ใช้อยู่ในปัจจุบันยังมีข้อจำกัดบางประการในการบังคับใช้ โดยเฉพาะการรับมือกับอาชญากรรมข้ามชาติที่นำเทคโนโลยีโทรคมนาคมมาใช้เป็นเครื่องมือ ที่ผ่านมา สำนักงาน กสทช. ได้เปิดรับฟังความคิดเห็นและประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายทั้งสองฉบับ ระหว่างวันที่ 22 กันยายน ถึง 7 ตุลาคม รวม 16 วัน เพื่อรวบรวมข้อเสนอสำหรับปรับปรุงกฎหมายให้ครอบคลุมสถานการณ์ปัจจุบัน เพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้ และช่วยให้การดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดมีความคล่องตัวมากขึ้น

ขณะเดียวกัน กสทช. ดำเนินมาตรการควบคุมโครงข่ายโทรคมนาคมตามแนวชายแดน ภายใต้มาตรการ “ซิม–เสา–สาย” เพื่อป้องกันไม่ให้โครงข่ายถูกนำไปใช้สนับสนุนเครือข่ายสแกมเมอร์ โดยด้านเสาสัญญาณมีการกำหนดมาตรการปรับลดกำลังส่งสัญญาณของผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ในพื้นที่ชายแดน พร้อมจัดโซนควบคุมเพื่อลดการรั่วไหลของสัญญาณไปยังประเทศเพื่อนบ้าน ด้านซิมการ์ดจำกัดการลงทะเบียนซิมของบุคคลธรรมดาไม่เกิน 5 หมายเลขตามมาตรการที่กำหนด หากต้องการลงทะเบียนเพิ่มเติมต้องผ่านกระบวนการยืนยันตัวตนตามหลักเกณฑ์ เพื่อป้องกันการนำซิมไปใช้เป็นซิมม้า ส่วนด้านสายสื่อสารมีการตรวจสอบและตัดสายสัญญาณที่ลักลอบลากข้ามพรมแดน ทั้งสายที่พาดข้ามแม่น้ำ บริเวณสะพานมิตรภาพ และสายที่ลักลอบฝังใต้ดิน

อย่างไรก็ตาม แม้มาตรการดังกล่าวจะมีส่วนช่วยลดปัญหาเครือข่ายสแกมเมอร์ แต่ก็ส่งผลกระทบต่อคุณภาพสัญญาณโทรศัพท์ของประชาชนชาวไทยที่อาศัยอยู่ตามแนวชายแดนด้วย กสทช. จึงอยู่ระหว่างหารือกับผู้ให้บริการเพื่อหาแนวทางแก้ไข เช่น การติดตั้งสถานีฐานขนาดเล็ก (Small Cell หรือ Micro Site) เพื่อเพิ่มสัญญาณในจุดที่จำเป็น

อีกปัญหาที่พบในพื้นที่ชายแดน เช่น อำเภอแม่สอด คือการใช้อุปกรณ์ขยายสัญญาณ (Booster) เพื่อรับสัญญาณโทรศัพท์จากฝั่งไทยแล้วนำไปขยายใช้งานในพื้นที่ฝั่งประเทศเพื่อนบ้าน ขณะนี้ กสทช. อยู่ระหว่างหารือกับผู้ให้บริการเพื่อหาแนวทางทางเทคนิคในการลดปัญหาดังกล่าว ส่วนการตรวจจับอุปกรณ์ Starlink นั้น เครื่องมือตรวจสอบของ กสทช. ในปัจจุบันรองรับการตรวจจับคลื่นความถี่ภาคพื้นดินเป็นหลัก ขณะที่เครื่องมือสำหรับตรวจจับสัญญาณดาวเทียมในลักษณะของ Starlink ยังอยู่ระหว่างการศึกษาและพัฒนา

นอกจากนี้ กสทช. ยังทำงานร่วมกับด่านศุลกากรและหน่วยงานความมั่นคงในพื้นที่ เช่น เชียงดาว ฝาง เชียงราย และแม่สอด เพื่อสกัดกั้นการลักลอบนำเข้าอุปกรณ์ Starlink ที่ไม่ได้รับอนุญาต ขณะที่แนวทางขอให้ SpaceX ซึ่งเป็นผู้ให้บริการ Starlink จำกัดหรือปิดสัญญาณในบางพื้นที่ โดยเฉพาะบริเวณแนวชายแดน จำเป็นต้องประสานงานในระดับนโยบายระหว่างรัฐบาล และเกี่ยวข้องกับหลายหน่วยงาน ทั้งกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมและหน่วยงานด้านความมั่นคง ปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีข้อตกลงอย่างเป็นทางการกับ SpaceX แม้บริษัทจะเคยติดต่อเพื่อขอเปิดให้บริการในประเทศไทย แต่ยังไม่มีความคืบหน้าในการอนุญาตให้ดำเนินกิจการ

ในส่วนของการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรม กสทช. ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานตำรวจด้านการปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี กองบัญชาการตำรวจสอบสวนกลาง (CIB) และหน่วยงานความมั่นคง โดย กสทช. รับผิดชอบการดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายวิทยุคมนาคมและกฎหมายการประกอบกิจการโทรคมนาคม ขณะที่ตำรวจสามารถขยายผลไปสู่คดีฉ้อโกง ตรวจสอบเส้นทางการเงินตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินของผู้กระทำผิด นอกจากนี้ ยังอาศัยความร่วมมือจากทหารและตำรวจตระเวนชายแดนในการลาดตระเวนตามแนวชายแดนและจุดผ่านแดนธรรมชาติ เพื่อตรวจสอบการลักลอบติดตั้งเสาส่งสัญญาณและเดินสายสื่อสารโดยไม่ได้รับอนุญาต

ด้าน พล.ต.ต.ธวัชชัย พงษ์วิวัฒนชัย รองผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 5 ให้ข้อมูลถึงการใช้ Starlink และอินเทอร์เน็ตดาวเทียมในขบวนการแก๊งคอลเซ็นเตอร์ว่า การหลอกลวงและอาชญากรรมทางเทคโนโลยีแทบทุกรูปแบบต้องอาศัยอินเทอร์เน็ตเป็นเครื่องมือ จากข้อมูลการสืบสวนพบว่า คนร้ายหรือผู้ต้องหาประมาณ 90% กบดานอยู่ตามแนวชายแดนหรือในต่างประเทศ โดยมีวิธีเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตหลายรูปแบบ ทั้งการใช้อินเทอร์เน็ตทั่วไป การลากสายสัญญาณข้ามแดน หรือการใช้ Starlink เพื่อตั้งฐานปฏิบัติการในพื้นที่ต่าง ๆ ทำให้การเข้าถึงอินเทอร์เน็ตไม่ใช่อุปสรรคสำคัญของขบวนการเหล่านี้ เพราะสามารถเลือกใช้เทคโนโลยีที่มีอยู่ได้ตามความเหมาะสม โดย Starlink เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่คนร้ายนำมาใช้ก่ออาชญากรรมเช่นเดียวกับอินเทอร์เน็ตประเภทอื่น ๆ

สำหรับผลกระทบต่อการสืบสวน การรวบรวมพยานหลักฐาน และการติดตามตัวผู้กระทำผิด พล.ต.ต.ธวัชชัยระบุว่า การสืบสวนคดีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีมีความยากอยู่แล้ว แม้จะเป็นอินเทอร์เน็ตทั่วไป แต่การใช้ Starlink ก็อาจทำให้การระบุตัวตนและตำแหน่งของผู้ใช้งานทำได้ยากขึ้น ตำรวจไม่สามารถติดตามจากผู้เสียหายไปถึงตัวผู้หลอกลวงได้โดยตรงในทันที จึงต้องใช้วิธีสืบสวนจากเส้นทางการเงินเป็นหลัก โดยตรวจสอบว่าเงินที่ผู้เสียหายโอนไปถูกส่งต่อไปยังบัญชีใด และใครเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์

นอกจากนี้ ข้อมูลส่วนบุคคล รูปภาพ โปรไฟล์ ตลอดจนเสียงและภาพใบหน้าที่คนร้ายใช้ติดต่อกับเหยื่อ อาจเป็นข้อมูลปลอมหรือถูกสร้างขึ้นเพื่อปกปิดตัวตน ทำให้การระบุตัวผู้กระทำผิดมีความซับซ้อนมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีการใช้สัญญาณอินเทอร์เน็ตข้ามพรมแดน ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการติดตามตัวคนร้ายโดยตรง

ส่วนความเชื่อมโยงระหว่างซิมผี สัญญาณ Starlink และเครือข่ายคอลเซ็นเตอร์ รวมถึงเทคโนโลยีที่ตำรวจมีความกังวลมากที่สุดนั้น พล.ต.ต.ธวัชชัยกล่าวว่า ตำรวจมีความกังวลต่อการใช้เทคโนโลยีทุกรูปแบบในการก่ออาชญากรรม ปัจจุบันการสืบสวนยังต้องอาศัยการตรวจสอบและแกะรอยเส้นทางการเงินเป็นสำคัญ สำหรับกรณีซิมผีหรือการลากสายสัญญาณอินเทอร์เน็ตข้ามแดน ตำรวจจะประสานงานกับสำนักงาน กสทช. เพื่อพิจารณามาตรการจัดการสัญญาณ เช่น การตัดสัญญาณหรือปรับลดกำลังส่ง รวมถึงประสานความร่วมมือกับหน่วยงานของประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เมียนมาและลาว เพื่อให้ช่วยตรวจสอบพื้นที่ที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม หากคนร้ายใช้ Starlink การระบุพิกัดและตำแหน่งติดตั้งอุปกรณ์อาจทำได้ยากกว่าการติดตามสัญญาณโทรศัพท์หรืออินเทอร์เน็ตทั่วไป

พล.ต.ต.ธวัชชัยกล่าวเพิ่มเติมว่า ที่ผ่านมาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีความร่วมมือกันอย่างต่อเนื่อง ทั้งการปรับทิศทางเสาสัญญาณ การลดกำลังส่ง และการตัดสายสัญญาณในพื้นที่ที่เกี่ยวข้อง แต่บางมาตรการก็อาจส่งผลกระทบต่อประชาชนและภาคธุรกิจที่ใช้บริการอินเทอร์เน็ตตามปกติด้วย อีกปัญหาหนึ่งคือ เมื่อมีการลดหรือจำกัดสัญญาณในพื้นที่หนึ่ง คนร้ายอาจย้ายฐานปฏิบัติการไปยังพื้นที่อื่น หรือย้ายไปยังประเทศอื่นแทน ทำให้การแก้ปัญหาต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่องและอาศัยความร่วมมือจากหลายหน่วยงาน

รองผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 5 ยังเน้นย้ำข้อควรระวังสำหรับประชาชน 3 ประเด็นสำคัญ ประเด็นแรก ประชาชนต้องมีสติและตรวจสอบก่อนโอนเงิน ไม่ว่าจะเป็นนักศึกษา คนวัยทำงาน หรือผู้สูงอายุ อย่าหลงเชื่อบุคคลที่ติดต่อผ่านช่องทางออนไลน์ง่ายเกินไป แม้อีกฝ่ายจะพูดจาดีหรือสร้างสถานการณ์ให้เกิดความกลัวก็ตาม หากมีการขอให้โอนเงิน ควรหยุดคิดและตรวจสอบข้อมูลก่อนทุกครั้ง

ประเด็นที่สอง อย่ารับจ้างเปิดบัญชีม้าหรือกดเงินให้ผู้อื่น แม้จะได้รับค่าจ้างเพียง 5,000–10,000 บาท หรือค่าจ้างกดเงินครั้งละ 3,000 บาท แต่หากเข้าไปเกี่ยวข้องกับขบวนการอาชญากรรม ก็อาจต้องเผชิญกับการดำเนินคดีและโทษจำคุกเป็นเวลานาน จึงไม่คุ้มกับเงินที่ได้รับ ส่วนประเด็นที่สาม ต้องระวังการหลอกไปทำงานในต่างประเทศ เพราะบางคนถูกหลอกให้เดินทางข้ามแดนไปทำงาน แต่กลับถูกกักขัง ทรมาน หรือบังคับให้เปิดบัญชีเพื่อใช้ในขบวนการหลอกลวง ขณะที่บางคนเมื่อเดินทางกลับประเทศก็ต้องเผชิญกับคดีความและหมายจับ ส่งผลให้ไม่สามารถกลับมาใช้ชีวิตตามปกติได้

เมื่อเจาะลึกถึงปัญหานักเรียนและนักศึกษาที่ตกเป็นเหยื่อของแก๊งคอลเซ็นเตอร์ พล.ต.ต.ธวัชชัยเปิดเผยว่า คนรุ่นใหม่ใช้เวลาอยู่กับหน้าจอและสื่อออนไลน์เป็นจำนวนมาก บางครั้งจึงเชื่อข้อมูลที่พบในโลกออนไลน์มากกว่าการปรึกษาพ่อแม่หรือครูอาจารย์ ทั้งที่ในโลกออนไลน์มีทั้งข้อมูลจริง ข้อมูลเท็จ และข่าวปลอม การมีความรู้ด้านเทคโนโลยีไม่ได้หมายความว่าจะสามารถป้องกันการหลอกลวงได้ทุกรูปแบบ เพราะคนร้ายใช้วิธีสร้างสถานการณ์และกดดันทางอารมณ์ เพื่อทำให้เหยื่อเกิดความกลัว ความโลภ หรือความตื่นตระหนก จนไม่มีเวลาตรวจสอบข้อเท็จจริง

กลโกงที่พบในกลุ่มนักเรียนและนักศึกษามีหลายรูปแบบ ได้แก่ การหลอกว่าได้รับทุนการศึกษา โดยคนร้ายสร้างเรื่องให้เหยื่อเชื่อว่าได้รับทุน แต่ต้องโอนเงินค่าธรรมเนียมหรือค่าใช้จ่ายบางอย่างไปก่อน เมื่อนักศึกษาไม่มีเงิน คนร้ายอาจชักจูงให้ไปขอเงินจากพ่อแม่ ทำให้ครอบครัวตกเป็นเหยื่อไปด้วย

อีกรูปแบบหนึ่งคือการจัดฉากลักพาตัวหรือเรียกค่าไถ่ผ่านช่องทางออนไลน์ โดยคนร้ายหลอกให้เหยื่อทำตามคำสั่งและห้ามวางสาย บางกรณีสั่งให้ไปพักในห้องเช่าหรืออยู่ตามลำพัง จากนั้นให้ถ่ายภาพในลักษณะที่ดูเหมือนถูกจับตัวหรือถูกทำร้าย แล้วส่งภาพไปให้พ่อแม่ เพื่อให้ครอบครัวเข้าใจว่าลูกถูกลักพาตัวและรีบโอนเงินค่าไถ่

นอกจากนี้ ยังมีการข่มขู่ว่าเหยื่อเกี่ยวข้องกับคดีความ โดยคนร้ายแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ กล่าวหาว่าบัญชีธนาคารของเหยื่อเกี่ยวข้องกับการกระทำผิดกฎหมาย แล้วสั่งให้โอนเงินเพื่อตรวจสอบหรือแสดงความบริสุทธิ์ เมื่อเหยื่อเกิดความกลัวก็อาจหลงเชื่อและทำตามคำสั่งโดยไม่ตรวจสอบให้รอบคอบ

พล.ต.ต.ธวัชชัยย้ำว่า ไม่มีเจ้าหน้าที่รัฐหน่วยงานใดมีอำนาจสั่งให้ประชาชนโอนเงินผ่านโทรศัพท์เพื่อใช้ตรวจสอบความบริสุทธิ์ตามที่มิจฉาชีพกล่าวอ้าง หากมีคดีความจริง เจ้าหน้าที่จะดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมาย ไม่ใช่ให้โอนเงินเพื่อพิสูจน์ตัวเอง ดังนั้น หากได้รับโทรศัพท์ข่มขู่หรือแจ้งข้อกล่าวหาที่ทำให้ตกใจ ควรวางสายและติดต่อหน่วยงานที่ถูกกล่าวอ้างผ่านช่องทางทางการ เพื่อสอบถามข้อเท็จจริงก่อนดำเนินการใด ๆ

ขณะที่นายทศพล เผื่อนอุดม ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ ให้ข้อมูลเกี่ยวกับนโยบายภาครัฐในการควบคุมอุปกรณ์ Starlink และแนวทางกำกับดูแลในระดับจังหวัด โดยระบุว่า เบื้องต้นเท่าที่ทราบ ขณะนี้ประเทศไทยยังไม่มีการอนุญาตให้ Starlink เข้ามาให้บริการ