เรียนรู้จากเหตุดินไหว ขนาด M4 ที่ดอยสะเก็ด

การเกิดแผ่นดินไหว ในประเทศไทย ในอดีตจนถึงปัจจุบันที่ผ่านมา มีสาเหตุหลักๆ มาจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก บริเวณรอยเลื่อนมีพลังซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณภาคเหนือ ภาคตะวันตก และภาคใต้ของประเทศไทย ตามรายงานของกรมทรัพยากรธรณี โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคเหนือซึ่งประกอบไปด้วยรอยเลื่อนขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมหลายจังหวัด ดังเช่นรอยเลื่อนแม่ทา ที่พาดผ่านจังหวัดเชียงใหม่-ลำพูน รอยเลื่อนแม่จัน ในจังหวัดเชียงราย รอยเลื่อนพะเยา ครอบคลุมจังหวัดเชียงราย-พะเยา และรอยเลื่อนเถิน ครอบคลุมจังหวัดแพร่-ลำปาง เป็นต้น โดยเฉพาะรอยเลื่อนแม่ทาซึ่งวางตัวใกล้แอ่งเชียงใหม่ ที่ตั้งของอาคารบ้านเรือนจำนวนมาก ดังนั้นหากเกิดแผ่นดินไหวในพื้นที่ดังกล่าวก็จะส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนหมู่มาก
 

รอยเลื่อนมีพลังในประเทศไทย เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2565 เวลา 04:36 น. ที่ผ่านมา ได้เกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหว ณ ต.แม่คือ อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม่ ขนาด M4 ที่ความลึก 2 km บริเวณกลุ่มของรอยเลื่อนแม่ทา ซึ่งจัดอยู่ในแผ่นดินไหวขนาดเบา (Light) ตามมาตรฐานของ United States Geological Survey (USGS) ที่สามารถรับรู้การสั่นไหวได้ แต่ไม่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อตัวอาคารบ้านเรือน อีกทั้งจะเห็นได้จากผลการวิเคราะห์เบื้องต้นของกองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา ซึ่งรายงานมาตราวัดความเข้มของการสั่นไหว หรือ Modified Mercalli Intensity (MMI) เพียง MMI 3 เท่านั้น
ผลการวิเคราะห์แผ่นดินไหวเบื้องต้น จากกองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา แสดงตำแหน่งแผ่นดินไหว และแสดงรอยเลื่อนมีพลัง (ลูกบอล) แสดงกลไกและลักษณะการเกิดแผ่นดินไหว
ในส่วนผลการวิเคราะห์กลไกของแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้น แสดงให้เห็นลักษณะการเกิดแผ่นดินไหวบนรอยเลื่อนชนิดตามแนวระดับ (strike-slip fault) ซึ่งสอดคล้องกับลักษณะกลไกของรอยเลื่อนในกลุ่มรอยเลื่อนแม่ทา อีกทั้งตำแหน่งที่ตั้งแผ่นดินไหว (epicenter) เกิดขึ้นภายในแอ่งเชียงใหม่ มิได้เกิดบริเวณขอบแอ่งซึ่งอาจบ่งบอกการเกิดแผ่นดินไหวครั้งนี้เกิดบนรอยเลื่อนขนาดเล็ก และอาจเป็นสาเหตุของการเกิดแผ่นดินไหวในระดับตื้น (2 km) อีกทั้งช่วงเวลาของการสั่น (rupture duration) เป็นเพียงช่วงเวลาสั้นๆ (< 5 s) 
           อย่างไรก็ตามการวิเคราะห์กลไกการเกิดแผ่นดินไหวในเชิงลึกยังคงมีความจำเป็นเพื่อความเข้าใจและรับมือแผ่นดินไหวที่อาจเกิดในอนาคต
 

จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด M4 ณ จังหวัดเชียงใหม่ที่เกิดขึ้น “เราพึงตระหนัก แต่ไม่ควรตื่นตระหนก” เมื่อเกิดแผ่นดินไหวให้ตั้งสติ หากมีเวลาสามารถออกไปที่โล่งแจ้งได้ก็เป็นสิ่งที่พึงกระทำ แต่หากไม่สามารถออกไปหาที่โล่งได้ เช่น อยู่บนอาคารสูงหรืออยู่ในพื้นที่ผู้คนแออัด ควรหาที่กำบังเพื่อป้องกันสิ่งของที่อาจตกใส่ขณะแผ่นดินไหว อีกทั้งควรหากระเป๋าฉุกเฉินที่บรรจุชุดปฐมพยาบาลเบื้องต้น น้ำดื่ม อาหารแห้ง นกหวีด ไฟฉาย เตรียมไว้ในที่พักพร้อมใช้งานในกรณีฉุกเฉิน อีกประการหนึ่งหลังจากเกิดแผ่นดินไหวเรายังคงต้องสังเกตุและมีสติ คอยสอดส่อง ฟังเสียง เนื่องจากอาจมีความเป็นไปได้ที่แผ่นดินไหวที่เพิ่งเกิดขึ้นเป็นแผ่นดินไหวนำ (foreshock) ที่อาจตามมาด้วยแผ่นดินไหวหลัก (mainshock) ที่มีขนาดความรุนแรงมากกว่า (บทความโดย “ถิร ธาดาพรรษวุฒิ” ผู้เชี่ยวชาญด้านธรณีฟิสิกส์)