พิธีแก้ม พิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ บวงสรวงเจ้าหลวงบ่อ @น่าน

พิธีแก้ม : พิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ บวงสรวงเจ้าหลวงบ่อ ระลึกถึงเจ้าหลวงทุกพระองค์ ผู้ปกปักรักษาผืนแผ่นดิน ระลึกถึงผู้มีพระคุณที่ค้นพบบ่อเกลือสินเธาว์

บนสันเขาสูงแห่งบ่อเกลือ ไม่มีเสียงเครื่องจักร ไม่มีล้อรถ ไม่มีผู้ใดเร่งรีบ มีเพียงลมหายใจของภูเขา…และความทรงจำที่ไม่เคยถูกลืม

ทุกปี เมื่อถึงเดือนกุมภาพันธ์ ชาวบ่อเกลือ บ้านบ่อหลวง จ.น่าน จะร่วมกันประกอบ “พิธีแก้ม” หรือพิธีบวงสรวงเจ้าหลวงบ่อ พิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ที่มีเพียงครั้งเดียวในรอบปี และมีเพียงชุมชนแห่งนี้เท่านั้นที่ยังคงรักษาไว้ได้อย่างครบถ้วน ตั้งแต่ยุคบรรพชนจวบจนปัจจุบัน

พิธีแก้มไม่ใช่งานรื่นเริง ไม่ใช่พิธีเพื่อการแสดง และไม่ใช่พิธีที่ใครจะเข้ามา “ชม” ได้ตามใจ แต่นี่คือพิธีของ การระลึกระลึกถึงเจ้าหลวงทุกพระองค์ ผู้ปกปักรักษาผืนแผ่นดิน ระลึกถึงผู้มีพระคุณที่ค้นพบบ่อเกลือสินเธาว์บนภูเขา และระลึกถึงข้อตกลงเงียบ ๆ ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติที่ยังคงเคารพกันจนถึงวันนี้

เมื่อ “แหลว” ถูกปัก…โลกภายนอกต้องหยุด ค่ำวันที่ 11 กุมภาพันธ์ ก่อนพิธีจะเริ่มหนึ่งวัน เวลา 18.00 น. ชาวบ้านจะร่วมกัน ปักแหลว ปิดทางเข้า–ออกหมู่บ้าน ตั้งแต่วินาทีนั้นเป็นต้นไป

ล้อเลื่อนทุกชนิดต้องหยุด การแบกหามต้องงด การออกป่า ล่าสัตว์ หรือกระทำการใด ๆ ที่รบกวนผืนดิน ต้องยุติลงทั้งหมด

ไม่ใช่เพราะกฎหมาย ไม่ใช่เพราะคำสั่งจากรัฐ แต่เพราะ ข้อตกลงทางศรัทธา ที่ชาวบ้านยึดถือร่วมกันมาหลายชั่วอายุคน

สามวันหลังจากนั้น หมู่บ้านจะเงียบลงอย่างน่าประหลาด เป็นความเงียบที่ไม่อึดอัด แต่เป็นความเงียบที่เหมือนกำลัง “ฟังบางสิ่ง”

พิธีที่เริ่มต้น…เมื่อใจพร้อม เช้าวันที่ 12 กุมภาพันธ์ เวลาประมาณ 9 โมง พิธีแก้มเริ่มต้นขึ้นอย่างเรียบง่าย แต่เปี่ยมด้วยความหมาย ไม่มีเสียงประกาศ ไม่มีพิธีกร ไม่มีใครเร่งใคร

ทุกขั้นตอนดำเนินไปตามจังหวะที่บรรพชนเคยวางไว้ จนกระทั่งเวลา 13.00 น. พิธีลงทรง จึงเริ่มขึ้น

สำหรับคนนอก นี่อาจเป็นเรื่องลี้ลับ แต่สำหรับคนบ่อเกลือ นี่คือช่วงเวลาที่ “เจ้าหลวงกลับมา” ไม่ใช่เพื่ออำนาจ ไม่ใช่เพื่อคำพยากรณ์ แต่เพื่อรับรู้ว่า ลูกหลานยังไม่ลืม และยังเคารพในคำสัญญาเดิม

เลี้ยงหอใน : การดูแลผู้ที่มองไม่เห็น วันที่ 13 กุมภาพันธ์ ชาวบ้านเตรียม ของเลี้ยงหอใน เป็นการเตรียมความพร้อมก่อนพิธีสำคัญในวันถัดไป

และในวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พิธีเลี้ยงหอในจัดขึ้น ณ หอเจ้าหลวงปัว พร้อมพิธีสู่ขวัญร่างทรง ไม่มีความหวือหวา มีเพียงความตั้งใจและความเคารพ

เมื่อถึงเวลา 18.00 น. แหลวถูกเลิก หมู่บ้านกลับมาเปิดอีกครั้ง ผู้คนกลับมาใช้ชีวิตตามปกติ แต่ทุกคนรู้ดีว่า พวกเขาได้ทำหน้าที่ของลูกหลานเรียบร้อยแล้ว

พิธีที่ยังอยู่…เพราะคนยังศรัทธา พิธีแก้มยังคงอยู่ ไม่ใช่เพราะถูกบันทึกไว้ในตำรา แต่เพราะถูกจดจำไว้ในหัวใจของผู้คน ในโลกที่หมุนเร็วขึ้นทุกวัน

บ่อเกลือยังคงเลือกจะหยุด ปีละสามวัน เพื่อฟังเสียงของภูเขา และเรียกชื่อเจ้าหลวง…ให้ดังก้องในความทรงจำอีกครั้ง