ฮือฮา! แม่ลูกดก คลอดแฝด 4 หญิงล้วน จากไข่ใบเดียวกัน 1 ใน 7 แสนราย หมอสวนดอกเก่ง ดูแลทำคลอดให้ ปลอดภัยทั้งแม่-ลูกเด็กๆแข็งแรงดี

เชียงใหม่ ฮือฮา! แฝดหญิง 4 คนจากไข่ใบเดียวกัน หน้าตาเหมือนกันเปี๊ยบ หมอสวนดอกทำคลอดปลอดภัย แม่และลูกแข็งแรง เผยเบื้องหลังทีมแพทย์เกือบ 30 ชีวิต ดูแลตั้งแต่ตั้งครรภ์จนพ้นวิกฤต

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เผยความสำเร็จในการดูแลครรภ์แฝดสี่แท้จากการตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นกรณีที่พบได้น้อยมาก ประมาณ 1 ใน 700,000 ราย ทารกหญิงทั้ง 4 คนเป็นแฝดจากไข่ใบเดียวกัน ใช้รกร่วมกัน 1 รก แต่มีถุงน้ำคร่ำแยกกัน 4 ถุง ทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ร่วมกันวางแผนดูแลอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่ระยะตั้งครรภ์ การเตรียมความพร้อมก่อนคลอด การผ่าตัดคลอด ไปจนถึงการดูแลทารกในหอผู้ป่วยวิกฤตทารกแรกเกิด (NICU) จนมารดาและลูกน้อยทั้ง 4 คนผ่านพ้นช่วงวิกฤตได้อย่างปลอดภัย

เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จัดแถลงข่าว “หนึ่งครรภ์ สี่หัวใจ” เผยความสำเร็จของทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพในการดูแลครรภ์แฝดสี่แท้ โดย รศ.นพ.นเรนทร์ โชติรสนิรมิต คณบดีคณะแพทยศาสตร์ มช. เปิดเผยว่า นางสาวฐิติกานต์ สินิรักษาทรัพย์ อายุ 33 ปี มารดาชาวปกาเกอะญอ จากอำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้รับการส่งตัวจากโรงพยาบาลแม่สะเรียงมายังโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ เมื่ออายุครรภ์ 23 สัปดาห์ หลังโรงพยาบาลต้นสังกัดตรวจเบื้องต้นพบว่าเป็นการตั้งครรภ์แฝด 3 ก่อนที่ทีมสูติแพทย์เวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์ (MFM) จะตรวจอัลตราซาวด์อย่างละเอียดและพบว่า แท้จริงแล้วเป็นการตั้งครรภ์แฝด 4

ทารกทั้ง 4 คนอยู่ในถุงน้ำคร่ำแยกกัน 4 ถุง แต่ใช้รกร่วมกัน 1 รก ถือเป็นการตั้งครรภ์ความเสี่ยงสูงที่มีความซับซ้อนมาก เพราะมีความเสี่ยงต่อการคลอดก่อนกำหนด ภาวะแทรกซ้อนจากการใช้รกร่วมกัน เช่น การถ่ายเทเลือดระหว่างครรภ์แฝด การเจริญเติบโตของทารกในครรภ์ผิดปกติ รวมถึงการเสียชีวิตของทารกในครรภ์ จึงจำเป็นต้องตรวจอัลตราซาวด์อย่างละเอียดและติดตามสุขภาพทารกอย่างใกล้ชิด โดยวางแผนความถี่ในการตรวจตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ทุก 1-2 สัปดาห์ ขณะที่การตั้งครรภ์แฝด 4 มักมีการคลอดก่อนกำหนด โดยส่วนใหญ่คลอดเมื่ออายุครรภ์ประมาณ 29-30 สัปดาห์

รศ.พญ.เฟื่องลดา ทองประเสริฐ หัวหน้าหน่วยเวชศาสตร์มารดาและทารก ภาควิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มช. และหัวหน้าศูนย์ทารกในครรภ์ กล่าวว่า ความท้าทายสำคัญในการดูแลครรภ์แฝด 4 คือการเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนและพยายามยืดอายุครรภ์ให้ได้นานที่สุด เพื่อให้ทารกมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นและลดปัญหาจากการคลอดก่อนกำหนด ขณะเดียวกันยังต้องคำนึงถึงการเดินทางของมารดาจากอำเภอแม่สะเรียง ซึ่งอยู่ห่างไกลและไม่สะดวกต่อการเดินทางมาตรวจที่โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ ทีมสูติแพทย์เวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์จึงประสานงานกับสูติแพทย์โรงพยาบาลแม่สะเรียง เพื่อร่วมกันวางแผนการดูแลให้เหมาะสมและปลอดภัยที่สุด

ในส่วนของการดูแลมารดา ทีมแพทย์ต้องเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นจากการตั้งครรภ์แฝด ทั้งครรภ์เป็นพิษ เบาหวานขณะตั้งครรภ์ และภาวะได้รับสารอาหารไม่เพียงพอสำหรับทารกทั้ง 4 คน จึงมีการให้ยาเพื่อป้องกันครรภ์เป็นพิษ ตรวจคัดกรองภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ และปรึกษานักโภชนาการเพื่อให้มารดาได้รับอาหาร วิตามิน และแร่ธาตุอย่างเหมาะสม

ทีมแพทย์วางแผนให้มารดาเข้าพักรักษาตัวที่โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ตั้งแต่อายุครรภ์ 27 สัปดาห์ เพื่อฉีดยากระตุ้นปอดทารก เตรียมพร้อมสำหรับการคลอดก่อนกำหนด และเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิดจนกว่าจะเข้าสู่ระยะเจ็บครรภ์คลอด หากเกิดอาการเจ็บครรภ์จะพิจารณาให้ยาระงับการหดรัดตัวของมดลูกที่ปลอดภัยต่อมารดาและทารก เพื่อยืดอายุครรภ์ให้ได้นานที่สุด โดยกำหนดแผนผ่าตัดคลอด เนื่องจากทารกทั้ง 4 คนอยู่ในท่าก้นหรือท่าขวาง ซึ่งไม่เหมาะสมสำหรับการคลอดทางช่องคลอด

ระหว่างที่มารดาพักรักษาตัว ทีมแพทย์เตรียมความพร้อมสำหรับการผ่าตัดคลอดฉุกเฉินตลอดเวลา ทั้งการซักซ้อมแผน การส่งต่อข้อมูลระหว่างทีมสูติแพทย์ วิสัญญีแพทย์ กุมารแพทย์ทารกแรกเกิด และพยาบาล ตลอดจนการเตรียมยา เลือด อุปกรณ์ และพื้นที่รองรับทารกทั้ง 4 คน

กระทั่งเมื่ออายุครรภ์ 29 สัปดาห์ 5 วัน หลังเข้าพักรักษาตัวในโรงพยาบาลมากกว่า 2 สัปดาห์ มารดาเริ่มมีอาการมดลูกหดรัดตัวในเวลาประมาณ 02.30 น. และตรวจพบว่าปากมดลูกเปิด 2 เซนติเมตร ทีมแพทย์ประเมินว่าเข้าสู่ภาวะคลอดก่อนกำหนด จึงให้ยายับยั้งการหดรัดตัวของมดลูก พร้อมเตรียมทีมสหสาขาวิชาชีพเข้าดำเนินการตามแผนที่ซักซ้อมไว้

การผ่าตัดคลอดใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง โดยไม่พบภาวะแทรกซ้อนหลังการผ่าตัด ทารกทั้ง 4 คนได้รับการดูแลต่อในหอผู้ป่วยวิกฤตทารกแรกเกิด (NICU) โดยกุมารแพทย์ทารกแรกเกิด ขณะที่มารดาได้รับการดูแลต่อที่หอผู้ป่วยสูติกรรม การผ่าตัดครั้งนี้ใช้บุคลากรจากทีมสหสาขาวิชาชีพรวมเกือบ 30 คน ประกอบด้วยทีมสูติแพทย์ 4 คน ทีมกุมารแพทย์ 10-12 คน ทีมวิสัญญีแพทย์และพยาบาล 5 คน และทีมพยาบาลห้องผ่าตัด 5 คน ทุกทีมต้องประสานงานกันอย่างใกล้ชิด เพื่อให้สามารถดูแลมารดาและทารกทั้ง 4 คนได้อย่างปลอดภัย

รศ.พญ.เฟื่องลดากล่าวเพิ่มเติมว่า ความสำเร็จของการผ่าตัดคลอดแฝด 4 ครั้งนี้เกิดจากการทำงานและการประสานงานอย่างเป็นระบบของทีมสหสาขาวิชาชีพ โดยเฉพาะความพร้อมของทีมวิสัญญีและทีมทารกแรกเกิด ซึ่งช่วยให้ทีมสูติแพทย์สามารถดูแลมารดาได้อย่างเต็มศักยภาพ ขณะเดียวกัน การวินิจฉัยการตั้งครรภ์แฝดตั้งแต่ระยะแรกและการฝากครรภ์อย่างเหมาะสมมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการประเมินความเสี่ยง เฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน และวางแผนรักษาอย่างทันท่วงที

สำหรับทารกทั้ง 4 คน คลอดเมื่ออายุครรภ์ 29 สัปดาห์ 5 วัน มีน้ำหนักแรกเกิด 1,110 กรัม 1,295 กรัม 1,115 กรัม และ 800 กรัม ตามลำดับ เนื่องจากเป็นทารกคลอดก่อนกำหนดมาก จึงจำเป็นต้องติดตามและเฝ้าระวังการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ที่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ โดยเฉพาะระบบทางเดินหายใจ การควบคุมอุณหภูมิ ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ และระบบทางเดินอาหาร

ด้าน อ.พญ.นวินดา เรืองอำนาจ อาจารย์ประจำภาควิชากุมารเวชศาสตร์ สาขาวิชาทารกแรกเกิด คณะแพทยศาสตร์ มช. กล่าวว่า ความท้าทายสำคัญคือการดูแลทารกที่มีความเสี่ยงสูงพร้อมกันถึง 4 คนตั้งแต่นาทีแรกหลังคลอด จึงต้องเตรียมความพร้อมอย่างเป็นระบบ ทั้งบุคลากร อุปกรณ์ช่วยกู้ชีพและช่วยหายใจ รวมถึงเตียงในหอผู้ป่วยหนักทารกแรกเกิด เนื่องจากทารกแต่ละคนมีปัญหาและความต้องการในการรักษาแตกต่างกัน ทีมแพทย์จึงต้องประเมินและวางแผนการรักษาเป็นรายบุคคล

หลังคลอด ทารกทั้ง 4 คนได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤตทารกแรกเกิด เนื่องจากมีภาวะหายใจลำบากจากปอดที่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ จึงได้รับการช่วยหายใจตามความรุนแรงของแต่ละคน และบางรายได้รับสารลดแรงตึงผิวในปอด (surfactant) เพื่อช่วยให้การทำงานของปอดดีขึ้น

ด้านโภชนาการ ทารกเริ่มได้รับนมตั้งแต่วันที่ 2 หลังคลอด โดยใช้นมมารดาร่วมกับนมบริจาคจากธนาคารนมแม่ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สามารถเพิ่มปริมาณนมจนได้รับเต็มตามความต้องการภายในประมาณหนึ่งสัปดาห์ จากนั้นทีมแพทย์ค่อย ๆ ลดการช่วยเหลือตามพัฒนาการ พร้อมติดตามการเจริญเติบโต การติดเชื้อ ภาวะตัวเหลือง และภาวะแทรกซ้อนของทารกคลอดก่อนกำหนดอย่างต่อเนื่อง จนทารกสามารถหายใจได้ด้วยตนเอง รับนมและเจริญเติบโตได้ดี มีความพร้อมที่จะกลับไปอยู่กับครอบครัว

ปัจจุบัน น้องไอเดีย น้องไอวา น้องไอด้า และน้องไอร่า มีอายุ 8 เดือน โดย อ.พญ.นวินดาระบุว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้การดูแลแฝด 4 ผ่านพ้นช่วงวิกฤตมาได้ คือการทำงานร่วมกันของทีมสหสาขาวิชาชีพ ตั้งแต่การดูแลมารดาก่อนคลอด การวางแผนผ่าตัด การเตรียมทีมสำหรับดูแลทารกทั้ง 4 คนพร้อมกันในห้องคลอด ไปจนถึงการดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤตทารกแรกเกิด

ขณะเดียวกัน ครอบครัว โดยเฉพาะบิดามารดา มีส่วนสำคัญในการดูแลทารกอย่างต่อเนื่อง รวมถึงนมมารดาซึ่งมีความสำคัญอย่างมากสำหรับทารกคลอดก่อนกำหนด การที่ทารกทั้ง 4 คนสามารถผ่านช่วงวิกฤตมาได้ไม่ได้เกิดจากการรักษาใดการรักษาหนึ่ง แต่เป็นผลจากการเตรียมความพร้อม การดูแลอย่างต่อเนื่อง และความร่วมมือของทุกฝ่าย โดยมีเป้าหมายเดียวกันคือให้เด็กแต่ละคนผ่านช่วงที่เปราะบางที่สุดไปได้อย่างปลอดภัยและเติบโตกลับไปอยู่กับครอบครัว

ด้าน รศ.พญ.เฟื่องลดา ทองประเสริฐ กล่าวถึงความรู้สึกระหว่างการดูแลว่า เมื่อทราบผลการตรวจว่าเป็นการตั้งครรภ์แฝดสี่ แม้จะรู้สึกยินดีกับมารดาและครอบครัว แต่ก็มีความกังวลถึงความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะการคลอดก่อนกำหนด อย่างไรก็ตาม เมื่อมีการวางแผนและเตรียมความพร้อมร่วมกันระหว่างทีมสูติแพทย์ โรงพยาบาลแม่สะเรียง และทีมสหสาขาวิชาชีพอย่างใกล้ชิด ก็ทำให้ทีมมีความมั่นใจว่าจะสามารถดูแลมารดาและทารกทั้ง 4 คนได้อย่างเหมาะสมที่สุด

ช่วงเวลาที่ต้องตัดสินใจอย่างรอบคอบที่สุดคือ การพิจารณาระหว่างการยับยั้งการคลอดกับการผ่าตัดคลอด เมื่อมารดาเริ่มมีอาการเจ็บครรภ์และปากมดลูกเริ่มเปิด เนื่องจากต้องประเมินระหว่างผลข้างเคียงของการยับยั้งการคลอดกับประโยชน์ของการยืดอายุครรภ์ เพื่อให้ทารกมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น โดยแพทย์รู้สึกดีใจที่มารดาปลอดภัย ทารกทั้ง 4 คนปลอดภัยและแข็งแรง รวมทั้งภาคภูมิใจในทีมรักษาที่สามารถดูแลและดำเนินการได้ตามแผนที่เตรียมไว้ ตั้งแต่การฝากครรภ์ การคลอด และการดูแลทารกหลังคลอด

ทั้งนี้ หน่วยเวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์ (MFM) โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ มีความเชี่ยวชาญในการดูแลครรภ์แฝดและครรภ์เสี่ยงสูง โดยให้การดูแลอย่างครบวงจรตั้งแต่การวินิจฉัยก่อนคลอด การป้องกันภาวะแทรกซ้อน และการดูแลรักษามารดาและทารกในครรภ์ พร้อมได้รับการสนับสนุนจากทีมสหสาขาวิชาชีพ สถานที่ และอุปกรณ์ที่มีความพร้อม

รศ.พญ.เฟื่องลดา กล่าวขอบคุณมารดาและครอบครัวที่ดูแลตัวเองอย่างดีเยี่ยม รวมถึงทีมงานทุกคนที่ร่วมมือช่วยเหลือกันอย่างเต็มที่ พร้อมระบุว่า การตั้งครรภ์แฝดสี่ที่มีต้นกำเนิดจากไข่ใบเดียว ใช้รกร่วมกัน และเกิดขึ้นตามธรรมชาติ เป็นกรณีที่พบได้น้อยมากและมีความเสี่ยงสูงทั้งต่อมารดาและทารก จำเป็นต้องอาศัยความเชี่ยวชาญของแพทย์เวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์ในการตรวจประเมินอย่างละเอียด โดยเฉพาะการตรวจอัลตราซาวด์ที่มีความยากและซับซ้อนกว่าครรภ์ทั่วไป ตลอดจนการวางแผนดูแลและประสานงานกับทีมสหสาขาวิชาชีพอย่างใกล้ชิด

ความสำเร็จของ “หนึ่งครรภ์ สี่หัวใจ” จึงไม่ใช่เพียงการผ่าตัดคลอดทารกแฝดสี่ได้อย่างปลอดภัย แต่เป็นผลจากการวินิจฉัยที่แม่นยำ การวางแผนรักษาล่วงหน้า การประสานงานระหว่างโรงพยาบาล และการดูแลต่อเนื่องตั้งแต่ก่อนคลอดจนถึงวันที่ทารกพร้อมกลับไปอยู่กับครอบครัว โดยมีหัวใจสำคัญคือความร่วมมือของบุคลากรทางการแพทย์ทุกฝ่าย เพื่อให้ทั้งแม่และลูกน้อยทั้ง 4 คนผ่านพ้นช่วงเวลาแห่งความเสี่ยงมาได้อย่างปลอดภัย